Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), geçmiş döneme ait prim veya sağlık borcu bulunan vatandaşların tahsilat süreçlerinde ezber bozan yeni bir sisteme geçiş yaptı. Bugüne kadar emekli maaşlarından kesinti yapılabilmesi için icra takibi, mahkeme kararı veya emeklinin bizzat yazılı rızası (muvafakatnamesi) gerekirken, torba yasayla gelen yeni düzenleme bu zorunlulukları tamamen ortadan kaldırdı.
SGK Uzmanı İsa Karakaş'ın detaylarını paylaştığı yeni sisteme göre; SGK Kanunu'na eklenen 24. maddeyle birlikte kurum, borçlu emeklilerin maaşlarından "otomatik mahsuplaşma" (doğrudan kesinti) yapma yetkisiyle donatıldı. Sadece hayattaki emeklileri değil, vefat eden eşinden veya babasından dul/yetim aylığı alanları da kapsayan bu kritik uygulamanın kuralları ve sınırları netleşti.
Maaşın Yüzde 10'u Her Ay Doğrudan Kesilecek
Düzenlemenin yasal altyapısı, SGK'ya borç tahsilatı için emekli aylığının yüzde 25'ine kadar (dörtte biri) kesinti yapma yetkisi veriyor. Ancak Karakaş'ın aktardığı bilgilere göre, SGK yönetimi emeklileri finansal olarak çok zor durumda bırakmamak adına mevcut usul ve esaslarda bu tavanı esneterek kesinti oranını şimdilik yüzde 10 olarak sabitledi.
Yani kuruma geçmişten kalan bir GSS veya Bağ-Kur borcunuz varsa, her ay bankaya yatan maaşınızın yüzde 10'luk kısmı sizden habersiz bir şekilde borcunuza sayılmak üzere kesilecek.
SGK'nın Borç Sıralaması
Birden fazla farklı türde borcu olan vatandaşlar için SGK, zaman aşımı kurallarını da dikkate alarak "en eski borçtan başlama" kuralını uygulayacak. Kesintiler şu hiyerarşik sıraya göre yapılacak:
Genel Sağlık Sigortası (GSS) Prim Borçları
İsteğe Bağlı Sigorta, Topluluk Sigortası ve Tarım (Ek-5, Ek-6) Prim Borçları
Geçmiş Dönem Bağ-Kur Prim Borçları
Emekli Sandığı (4C) Kapsamındaki Borçlanma ve İntibak Borçları
Çifte Maaş Alanlara "Şahsilik İlkesi" Koruması
Düzenlemenin en çok merak edilen ve mağduriyetleri önleyecek en kritik detayı ise "şahsilik ilkesi" oldu. Özellikle hem kendi çalışmasından dolayı emekli maaşı hem de vefat eden eşinden dolayı dul aylığı alan (çifte maaşlı) kadınlar için kesintinin adresi netleştirildi.
Eğer tahsil edilecek borç vefat eden eşe aitse (örneğin eşin geçmiş Bağ-Kur borcu), SGK bu kesintiyi sadece o eş üzerinden bağlanan dul aylığından yapacak. Kadının kendi emeğiyle kazandığı ve kendi adına yatan emekli maaşına kesinlikle dokunulmayacak. Aynı koruma kalkanı, çifte aylık alan yetim çocuklar için de geçerli olacak.
Hangi Emeklilerin Maaşından Kesinti Yapılamaz?
Yeni kanun maddesi, bazı özel statüdeki maaş gruplarını otomatik kesinti sisteminin tamamen dışında tutuyor. Maaşına hiçbir şartta el sürülemeyecek olan o gruplar şunlar:
Devlet tarafından bedeli Hazine'den karşılanan Şeref Aylığı alanlar,
Uluslararası arenada madalya kazanmış başarılı sporculara ve Devlet Sporcularına bağlanan aylıklar,
Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında bağlanan özel aylıklar.
Hatalı Kesinti Durumunda Ne Yapılmalı?
Kurumun sistemlerinde yaşanan teknik bir hata sonucu borcu olmadığı halde maaşından kesinti yapılan vatandaşların hakları da güvence altına alındı. SGK, yersiz veya hatalı yaptığı kesintileri iade etmekle yükümlü kılındı.
Maaşında beklemediği bir kesinti gören emeklilerin, vakit kaybetmeden maaşını bağlayan ilgili SGK il veya ilçe müdürlüğüne yazılı olarak itiraz etmesi gerekiyor. İtirazı haksız yere reddedilen vatandaşlar için ise mahkemeye başvurarak parayı geri alma yolu açık tutuluyor.
